نقش چین در “بازی” مابین ایران و آمریکا – گودرز اقتداری

بر مبنای تئوری بازی ها با استفاده از مدل سازی های عددی برای ارزیابی نتایج احتمالی، موفقیت یا شکست مذاکرات هسته ای به طور فزاینده ای به تحولات در شرق آسیا وابسته است. با ورود به دور هفتم گفتگوی برجام، موضع چین کلیدی خواهد بود، آیا با تحت ...

بر مبنای تئوری بازی ها با استفاده از مدل سازی های عددی برای ارزیابی نتایج احتمالی، موفقیت یا شکست مذاکرات هسته ای به طور فزاینده ای به تحولات در شرق آسیا وابسته است. با ورود به دور هفتم گفتگوی برجام، موضع چین کلیدی خواهد بود، آیا با تحت فشار قرار دادن ایران، به آمریکا کمک کند تا آن کشور مجبور باشد به توافق برجام بازگردد، یا بازار عظیمی از واردات نفت خود را به ایران بدهد و جمهوری اسلامی را از محاصره تحریم خارج کند

پیش درآمد

معامله گران انرژی که احتمال توافق هسته ای احیا شده بین ایران و قدرت های جهانی را نظاره می کنند، ممکن است نتیجه بهتری بگیرند اگر نگاه خود را به سوی پکن برگردانند. این نتیجه گیری توسط تحلیلگران امنیتی با استفاده از نظریه بازی برای پیش بینی حرکت های بعدی طرفین در مذاکرات برجام است.

نظریه بازی یک چارچوب نظری برای تصور موقعیت های اجتماعی در میان بازیکنان رقیب است. از برخی جهات، نظریه بازی علم تبیین استراتژی، یا حداقل تصمیم گیری بهینه ی بازیگران مستقل و رقیب در یک محیط استراتژیک را به دست می دهد. فون نیومان و مورگن استرن در دهه ۴۰ میلادی در این باره نظریاتی را عرضه کردند، اما بسیاری جان نش ریاضیدان آمریکایی را واضع توسعه نوین این تئوری می شناسند.

تمرکز نظریه بازی بر این است که مکانیزم موجود به عنوان مدلی از یک وضعیت تعاملی در میان بازیکنان عمل می کند. مساله کلیدی در نظریه بازی این است که اولا همه بازیگران تفکرات منطقی درباره نتیجه بازی دارند و تصمیماتشان بر اساس منطق و منافع رد و بدل شده است و در نتیجه مانند بازی شطرنج حرکت یک بازیکن به استراتژی اجرا شده توسط بازیکن دیگر وابسته است.

بازی هویت، ترجیحات و استراتژی های موجود بازیکنان و چگونگی تأثیر این استراتژی ها بر نتیجه را شناسایی می کند. بسته به مدل، الزامات و یا پیش فرض های مختلف دیگر نیز ممکن است لازم باشد. نظریه بازی کاربردهای گسترده ای دارد که شامل روانشناسی، زیست شناسی تکاملی، جنگ، سیاست، اقتصاد، و کسب و کار می شود. نظریه بازی با وجود پیشرفت های بسیاری که دارد، هنوز یک علم جوان و در حال توسعه است.

انرژی و بازی برجام

زمستان دیگری در راه است و امسال برخلاف سال قبل که با کاهش تولیدات صنعتی به دلیل بیماری فراگیر  و پاندمی کوید نیاز به فراورده های نفتی چندان رشد نکرد، می توان پیش بینی کرد که جهان با رشد قیمت ها تا حد ۸۰-۸۵ دلار برای یک بشکه نفت برنت بالا خواهد رفت. محاسبه اینکه آیا آمریکا و ایران با پیوستن مجدد به توافق سال ۲۰۱۵ معروف به برجام JCPOA، که پروژه ی هسته ای – تحقیقات و عملیات اتمی ایران را در ازای برداشتن تحریم ها محدود می کند، موافقت خواهند کرد یا نه کلیدی برای بازارهای نفتی است که با کاهش عرضه جهانی مواجه هستند. مذاکرات اتمی از زمان انتخاب ابراهیم رییسی به ریاست جمهوری ایران در ماه ژوئن  منجمد شده است، اما تلاش ها در این هفته برای پیدا کردن راهی برای بازگشت به میز مذاکره از سر گرفته شد.

با توجه به مشاوران سیاست با استفاده از مدل سازی های عددی برای ارزیابی نتایج احتمالی موفقیت یا شکست در مذاکرات به طور فزاینده ای به تحولات در شرق آسیا وابسته است. با ورود به دور هفتم گفتگوی برجام، موضع چین کلیدی خواهد بود، آیا ّبا تحت فشار قرار دادن ایران به آمریکا کمک کند تا آن کشور مجبور باشد به معامله برجام بازگردد، یا بازار عظیمی از واردات نفت خود را به ایران ارائه دهد و جمهوری اسلامی را از محاصره تحریم خارج کند.

امیلیا خوزه پنیا رویز، مشاور سیاست اسپانیا که به طور گسترده ای در مورد چگونگی افزایش قدرت مذاکره ایران به دلیل ذخایر انرژی خود نوشته است، می گوید: «ایران به طور فزاینده ای به سمت شرق می چرخد.» و «عاملی برای شکستن بن بست مذاکرات و تکامل بازی به سطح بالاتر مورد نیاز است.»  پنیا رویز می گوید ایرانی ها فعالانه چین را به عنوان «مسیر اصلی فرار اقتصادی» خود از تحریم های آمریکا دنبال می کنند. این باعث می شود که سرنوشت معامله با ایران وابسته به چین بماند و اینکه آیا واشنگتن قادر است چین را در اردوگاه خود در مورد ایران قرار دهد یا نه.

در حالی که  پکن تا حد زیادی تحریم های سازمان ملل متحد را پیش از توافق سال ۲۰۱۵ به رسمیت شناخت، چین با مجازات های یک جانبه آمریکا مخالف بوده و خواستار لغو آن ها شده است. با این وجود، شرکت های چینی تا حد زیادی کار در ایران را کاهش داده اند تا با تحریم های ثانویه از تحریم شدن از سیستم مالی جهانی جلوگیری کنند. 

تئوری بازی یک رویکرد ریاضی به تصمیم گیری است که برای پیش بینی نتایج با بازیگران متعدد به کار می رود که هریک به دنبال تامین منافع مستقل خود هستند. متخصصین علوم سیاسی مدتهاست که از این شیوه برای مذاکرات بین المللی استفاده می کنند. روش های توسعه یافته تئوری بازی توسط برندگان جایزه نوبل مانند جان نش به طور معمول برنامه ریزان هسته ای را در مورد خطر آگاه می کنند، در حالی که مقامات نظامی آن را در شبیه سازی هایی گنجانده اند تا قدرت رویکردهای عملی و عکس العملی خود را در میدان جنگ آزمایش کنند.

پیچیدگی مذاکرات ایران که بریتانیا، چین، روسیه و اتحادیه اروپا را نیز درگیر می کند، به معنای مدل سازی حرکت های مطلوب چشم اندازی دلهره آور را تصویر می کند، با انتخاب هایی که هر بازیکن تحت تأثیر آنچه تئوریسین های بازی آن را اطلاعات نامتقارن می نامند—آگاهی ناقص موجود در مورد وضعیت و انگیزه های بازیکنان دیگر.

اریکا سیمپسون، تئوریسین بازی و پژوهشگر سابق سازمان پیمان آتلانتیک شمالی می گوید: «رهبری ایران ممکن است خود را درحال انجام یک بازی دیپلماتیک بزرگتر در لبه پرتگاه تصور کند، با بسیاری از بازیکنان بالقوه که می توانند با ایران همکاری نمایند و یا از میدان فرار کنند.» “رهبران ایالات متحده اما از سوی دیگر فرض می کنند که این یک درگیری محدود به دو بازیکن با ریسک بالا است.” برای یک ناظر آشنا به تئوری بازی عدم دیدن بازیگران دیگر و یا انتظار غیر واقع از بازیگران دیگر هر دو اشتباهاتی مرگبار است.

قدرتگاه اوراسیا؟

در همین حال ایران با ذخایر گاز شماره دو جهان و منابع نفت شماره چهار در جهان به دنبال نزدیکی عمیق تر با پکن و مسکو برای کمک به جایگزینی تجارت تحریم شده با اقتصادهای غربی است. ماه گذشته تهران به سازمان همکاری شانگهای پیوست که یک اتحاد اقتصادی-امنیتی به رهبری چین و روسیه در سراسر آسیای مرکزی است.[i]

ایران و چین وارد یک معامله تجاری ۲۵ ساله نیز شده اند که به طور بالقوه میلیاردها دلار ارزش دارد، هر چند جزئیات آن فاش نشده است و تا بالفعل شدن قرار داد فاصله زیاد دارد. از سوی دیگر دولت ایران برای پایان دادن به دهه ها خصومت با رقیب اصلی منطقه ای خود عربستان سعودی درگیر گفتگو است.

کشورهای عضو شانگهای همراه با ایران اکنون ۴۶ درصد کل ذخیره گاز جهان و ۲۱ درصد از منابع نفتی جهان را در کنترل خود دارند. (منبع: داده های آژانس اطلاعات انرژی ایالات متحده) در حالی که چین بارها گفته است که احیای معامله با ایران برای حفظ رژیم عدم تکثیر هسته ای ضروری است، اما وسوسه خرید ارزان نفت ایران می تواند از نگرانی آنکه تهران ممکن است مخفیانه سلاح هسته ای را توسعه دهد، بیشتر باشد. چهار قدرت از نه قدرت هسته ای جهان عضو سازمان همکاری شانگهای هستند که دو قدرت آن ها – هند و پاکستان – خارج از پیمان عدم گسترش سلاح های هسته ای بوده اند. 

مذاکره کنندگان آمریکائی اذعان کرده اند که برای زنده کردن توافق اتمی به حمایت پکن نیاز دارند. رابرت مالی مذاکره کننده آمریکایی در مصاحبه ای با بلومبرگ  در ماه جاری در مورد چین و روسیه گفت: البته ما دیدگاه های متفاوتی با آنها  داریم، “اما آنها همچنین از ایران خواسته اند که دوباره به میز بیاید و موضع واقع بینانه ای بگیرد.”

ژائو لیجیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین روز پنجشنبه گفت ایران «خواسته های معقولی» دارد و خواستار پایان دادن به کمپین فشار حداکثری آمریکا علیه اقتصاد ایران شد. در همین حال رابرت مالی روز جمعه اعلام کرد برای بحث در باره توافق اتمی میان بازیکنان منطقه ای تور خاورمیانه ای خود را آغاز می کند.

سیمپسون تئوریسین نظریه بازی با اشاره به ایران و آمریکا گفت: «هیچ یک از دو طرف تفکر روشنفکرانه ای را نشان نمی دهند.» سیمپسون با اشاره به ایران و آمریکا گفت: «آنها موفق به دیدن یک سری حرکت های ناشی از همکاری درازمدت و جسورانه نمی شوند که می تواند منافع مشترکی برای هر دو داشته باشد و آنها را از پرتگاه دور کند.»

در این هفته در ایالات متحده تغییراتی در آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) اعلام شد حاکی از اینکه سیا به دلیل سیاست های جدید خارجی دولت بایدن توجه بیشتری به چین خواهد داشت. ویلیام برنز مدیر سی آی ای روز پنجشنبه گفت یک اداره کل تحت نام “مرکز ماموریت چین” در داخل آژانس با تمرکز بر چین برقرار می کند که گردهمائی اطلاعاتی را علیه آنچه مقامات ارشد آمریکائی تهدیدی چند لایه از سوی پکن توصیف کرده اند، گسترش و هماهنگ می کند.[ii]

مرکز ماموریت چین، بخشی از یک چرخش محوری آژانس به سمت چین، افسران موردی را که جاسوسان، تحلیلگران اطلاعاتی، کارشناسان فناوری و دیگر متخصصان را در یک واحد جذب می کنند، گرد هم خواهد آورد. یک مقام ارشد سازمان اطلاعات مرکزی سیا می گوید این سازمان جاسوسی همچنین تعداد بیشتری متخصصین اطلاعاتی مسلط به زبان ماندارین را استخدام و آموزش خواهد داد و کارکنان و مامورین چینی را در سراسر جهان مستقر خواهد کرد که نشان دهنده ماهیت جهانی رقابت آمریکا و چین است.

آقای برنز در بیانیه ای اعلام کرد که این مرکز جدید «کار جمعی ما را در مورد مهم ترین تهدید ژئوپلیتیک که در قرن بیست و یکم با آن مواجه هستیم، تقویت خواهد کرد که دولت چین به طور فزاینده یک دشمن است.»

آقای برنز در این کنفرانس مطبوعاتی در حالی که می گوید کره شمالی و ایران همچنان در اولویت قرار دارند، با این وجود اعلام کرد که قصد دارد مراکز ماموریت جداگانه ای را که به آن ملت ها اختصاص داده شده است از بین ببرد و آنها را به ترتیب در واحدهای منطقه ای اختصاص داده شده به شرق آسیا و شرق نزدیک ادغام نماید. این مقام در توضیح این تغییر گفت که چالش هر دو کشور به بهترین وجه در یک زمینه منطقه ای مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت، جایی که همکاری آمریکا با متحدان کلیدی است.

آنچه با این تحولات می توان نتیجه گرفت این است که آمریکا در واقع بر فشار بر چین پافشاری می کند. این فشار همزمان با کاهش فشار بر ایران و توصیه آمریکا به همسایگان به ویژه عربستان سعودی برای ادامه مذاکره با ایران می تواند نشان دهنده این باشد که آمریکا مایل است بار دیگر این امتیاز را به جمهوری اسلامی بدهد تا مشکلات خود را عمقی تر از قبل حل کند.  با عنایت به همه این مسائل درک ایران از اینکه چگونه روابط چین و آمریکا توسعه خواهد یافت، به خوبی می تواند بر چگونگی محاسبه حرکت بعدی آنها در مذاکرات برجام تأثیر بگذارد.


[i] https://bloom.bg/3b6RnhX

[ii] https://on.wsj.com/3aYyiPd

https://akhbar-rooz.com/?p=129825 لينک کوتاه

2.5 2 رای ها
امتياز بدهيد!
نظری بنويسيد
Notify of
guest
0 نظرات
بازخورد درون خطی
مشاهده همه نظرات

خبر اول سايت

آخرين مطالب سايت

مطالب پربيننده روز

آرشيو اسناد اپوزيسيون ايران

تبليغات خود را می توانيد اينجا نشان دهيد
تبليغات خود را می توانيد اينجا نشان دهيد
0
اگر در مورد اين مقاله نظری داريد، لطفا کامنت بگذاريدx
()
x

آگهی در ستون نبليغات

آگهی های دو ستونه: یک هفته ۱۰۰ یورو، یک ماه ۲۰۰ یورو آگهی های بیش از ۳ ماه از تخفیف برخوردار خواهند بود

حساب بانکی اخبار روز

حساب بانکی اخبار روز: int. Bank Account Number IBAN: DE36 3705 0198 0026 0420 36 SWIFT- BIC: COLSDE33XXX نام دارنده حساب: Iran-chabar نام بانک: SparkasseKoelnBonn Koeln- Germany

Read More

آگهی در ستون تبليغات

آگهی یک ستونه یک هفته ۷۵ یورو، یک ماه ۱۵۰ یورو آگهی های بیش از ۳ ماه از تخفیف برخوردار خواهند بود

حساب بانکی اخبار روز

int. Bank Account Number IBAN: DE36 3705 0198 0026 0420 36 SWIFT- BIC: COLSDE33XXX نام دارنده حساب: Iran-chabar نام بانک: SparkasseKoelnBonn Koeln- Germany

Read More

آگهی ها در لابلای مطالب برای يک روز

یک ستونه: ۲۰ یورو دو ستونه: ۳۰ یورو سه ستونه: ۵۰ یورو

حساب بانکی اخبار روز

int. Bank Account Number IBAN: DE36 3705 0198 0026 0420 36 SWIFT- BIC: COLSDE33XXX نام دارنده حساب: Iran-chabar نام بانک: SparkasseKoelnBonn Koeln- Germany

Read More